Thomas Frenz: Bibliographie zur Diplomatik und verwandten Fachgebieten der Historischen Hilfswissenschaften mit besonderer Berücksichtigung der Papsturkunden

 

Herrscherurkunden

     Päpste

          Breven, Sekretäre, Staatssekretariat

François-Charles Uginet: Secrétairerie des brefs aux princes. In: Dictionnaire Historique de la Papauté 1558f.

Thomas Frenz: Motu proprio. In: LexMA VI 874f.

R. Berger: Fischerring. In: 3LThK III 1309

Thomas Frenz: Sekretbrief. In: LexMA VII 1724

Stephan Ehses: Das Dispensbreve Julius' II. für die Ehe Heinrichs VIII. von England mit Katherina von Aragon, Römische Quartalschrift 7()180-198

P. Csendes/R. L. Storey/Thomas Frenz: Sekretär. In: LexMA VII 1722-4

François-Charles Uginet: Bref. In: Dictionnaire Historique de la Papauté 237f.

Joël-Benoît d'Onorio: Secrétairerie d'état. In: Dictionnaire Historique de la Papauté 1555-1557

Joël-Benoît d'Onorio: Substitut de la secrétairerie d'état. In: Dictionnaire Historique de la Papauté 1601f.

Bruno Katterbach: Breve. In: Enciclopedia Italiana VI 834

Angelo Perugini: Segreteria delle lettere latine. In: Enciclopedia Cattolica XI 248

G. Franz: Motuproprio. In: Lexikon des gesamten Buchwesens, 2. Aufl., V 245

Niccolò Del Re: Segreteria di stato. In: Enciclopedia Cattolica XI 248-252

Josef Semmler: Das päpstliche Staatssekretariat in den Pontifikaten Pauls V. und Gregors XV., 1605 - 1623, Freiburg (RQ Suppl.-Heft 32 oder 33)

F. Claeys-Boúúaert: Bref. In: Dictionnaire de Droit Canonique II 1060-1062

Raoul Naz: Secrétairerie d'État. In: Dictionnaire de Droit Canonique VII 901-904

Raoul Naz: Motu proprio. In: Dictionnaire de Droit Canonique VI 957

Raoul Naz: Secrétaire d'État. In: Dictionnaire de Droit Canonique VII 899f.

François-Charles Uginet: Secrétairerie des brefs. In: Dictionnaire Historique de la Papauté 1558

Thomas Frenz: Anulus piscatoris. In: LexMA I 739

Giulio Battelli: Breve. In: Enciclopedia Cattolica III 79ff.

Antonio Bacci: Segreteria dei brevi ai principi. In: Enciclopedia Cattolica XI 247f.

Emil Göller: Zur Geschichte des päpstlichen Sekretariats, QFIAB 11(1908)360-364

Del Re, Niccolò: Motu Proprio. In: Vatikanlexikon S. 497

Del Re, Niccolò: Fischerring. In: Vatikanlexikon S. 222

Del Re, Niccolò: Staatssekretariat. In: Vatikanlexikon S. 752-754

Del Re, Niccolò: Sekretariat für die lateinischen Briefe. In: Vatikanlexikon S. 721f.

Del Re, Niccolò: Sekretariat für die Fürstenbreven. In: Vatikanlexikon S. 721

Poncet, O.: Secrétairerie des brefs, papauté et curie romaine. Plaidoyer pour une édition, Mélanges de l'Ecole Française de Rome. Italie et Méditerranée

Pietro Bembo: P. Bembi epistolarum Leonis X scriptarum libri XVI, Venedig 1547

M. F. Sansovino: Del Secretario di M. Francesco Sansovino Libri VII, Venedig 1580

Tommaso Tommasio Gualteruzzi [Gualterutius]: Venerabilis collegii Rev. DD. secretariorum apostolicorum privilegia et jura diversa, undique in unum collecta ..., Rom 1587

[Iacobus Sadoletus]: Jacobi Sadoleti episcopi Carpentoracti S. R. E. cardinalis epistolarum libri XVI. ejusdem ad Paulum Sadoletum liber unus. Editio novissima auditoribus oblata, dum in alma episcopali soc. jesu academia Jaurinensi anno salutis M.DCC.LIX. Mense Augusto assertiones universae philosophiae propugnaret perillustris ac perdoctus dominus Josephus Biró ex praelectionibus R. P. Ladislai Csapodi è soc. jesu aa. ll. & philosophiae professoris publici & ordinarii, Rom 1759

F. Bonamici: De claris Pontificiarum epistolarum Scriptoribus, Rom 2. Aufl. 1770

G.-A. Will: Specimen sphragistico-diplomaticum de annulo piscatoris, Altorf 1787

Giovanni Carga: Informatione del secretario ... . In: H. Lämmer, Monumenta Vaticana ..., Freiburg 1861, S. 457ff.

F. Kaltenbrunner: Römische Studien II: Die Fragmente der ältesten Registra Brevium im Vatikanischen Archive, MIÖG 6(1885)79-93

C. Wirz: Bullen und Breven aus Italienischen Archiven 1116 - 1623, Basel 1902

Lichacev, N.: Pismo papy Pija V k carju Ivanu Groznomu v svjazi s voprosom o papskich breve, Sanktpeterburg 1906 (Sbornik otdelenija russkago jazyka i slovesnosti imperatorskoj akademii nauk Tom LXXXI No. 6)

D. R. Ancel, O. S. B.: La secrétairerie pontificale sous Paul IV, Revue des questions historiques 79(1906)408-470

R. G. Salomon: Eine russische Publikation zur päpstlichen Diplomatik, Neues Archiv 32(1907)466-475

P. O. Törne: Ptolémé Gallio, Cardinal de Come, Paris 1908

Ludwig Schmitz-Kallenberg: Die Umhüllung eines päpstlichen Breves von 1453, Archiv für Urkundenforschung 2(1909)513f.

P. Richard: Origines et développement de la secrétairerie d'état apostolique 1417 - 1823, Revue d'Histoire Ecclésiastique 11(1910)56-72, 502-529, 728-754

Paul Maria Baumgarten: Neueste Ausstattung der apostolischen Breven, Römische Quartalschrift 27(1913)43f.

Karl August Fink: Die ältesten Breven und Brevenregister, QFIAB 25(1933/4)292-307

Karl August Fink: Untersuchungen über die päpstlichen Breven des 15. Jahrhunderts, Römische Quartalschrift 43(1935)55-86 und vor 179

Karl August Fink: Die politische Korrespondenz Martins V. nach den Brevenregistern, QFIAB 26(1936)172-244

G. Lang: Studien zu den Brevenregistern und Brevenkonzepten des XV. Jahrhunderts aus dem Vatikanischen Archiv, Innsbruck/Leipzig 1938 (ND New York 1967) (Publikationen des ehemaligen österreichischen historischen Instituts in Rom IV, 2. Teil)

Gottfried Opitz: Die Sekretäre Franciscus de Sancto Maximo und Johannes de Sancto Martino, QFIAB 30(1940)189-206

Karl August Fink: Zu den Brevia Lateranensia des Vatikanischen Archivs, QFIAB 32(1942)260-266

Félix Grat: Étude sur les Motuproprio, Melun 1945

A. Serafini: Le origini della pontificia Segreteria di Stato e la "Sapienti consilio" del b. Pio X, 1951, S. 165-239 = Apollinaris 25(1952)165-239

Karl August Fink: Poggio-Autographen kurialer Herkunft. In: Miscellanea archivistica Angelo Mercati, Città del Vaticano 1952 (Studi e testi 165), S. 129-133 und 2 Tafeln

Andreas Kraus: Das päpstliche Staatssekretariat im Jahre 1623, Römische Quartalschrift 52(1957)93-122

Charles-Martial de Witte: Notes sur les plus anciens registres de brefs, Bulletin de l'Insitut Historique Belge de Rome 31(1958)153-168

Andreas Kraus: Amt und Stellung des Kardinalnepoten zur Zeit Urbans VIII. (1623). Römische Quartalschrift 53(1958)238-243

Andreas Kraus: Die Aufgaben eines Sekretärs zur Zeit Urbans VIII. (1623), Römische Quartalschrift 53(1958)89-92

Andreas Kraus: Zur Geschichte des päpstlichen Staatssekretariats. In: Jahres- und Tagungsbericht der Görres-Gesellschaft 1957, Köln 1958, S. 5-16

Andreas Kraus: Die Sekretäre Pius' II., Römische Quartalschrift 53(1958)25-80

Lajos Pásztor: La riforma della Segreteria di Stato di Gregorio XVI, La Bibliofilia 60(1958)285-305

Joseph Semmler: Beiträge zum Aufbau des päpstlichen Staatssekretariats unter Paul V. (1605 - 1621), Römische Quartalschrift 54(1959)40-80

Andreas Kraus: Secretarius und Sekretariat, Römische Quartalschrift 55(1960)43-84

F. Dorrer: Der Schriftverkehr zwischen dem päpstlichen Staatssekretariat und der Apostolischen Nuntiatur Wien in der zweiten Hälfte des 18. Jahrhunderts, Römische Historische Mitteilungen 4(1960/1)63-254

Georg Schreiber: Das Päpstliche Staatssekretariat, Historisches Jahrbuch 79(1960)175-198

Ludwig Hammermayer: Grundlinien der Entwicklung des päpstlichen Staatssekretariats von Paul V. bis Innocenz X. (1605 - 1655), Römische Quartalschrift 55(1960)157-202

Wilhelm Sandfuchs: Die Außenminister der Päpste, München/Wien 1962

Klaus Moersdorf: Der Kardinalstaatssekretär; Aufgabe und Werdegang seines Amtes, Archiv für katholisches Kirchenrecht 131(1962)103-111

Lajos Pásztor: Per la storia della Segreteria di Stato nell'Ottocento. In: Mélanges Eugène Tisserant V, Città del Vaticano 1964 (Studi e testi 235), S. 209-272

Andreas Kraus: Das päpstliche Staatssekretariat unter Urban VIII. 1623 - 1644, Freiburg 1964 (Römische Quartalschrift Erg.-Bd. 29)

Germano Gualdo: Il "liber brevium de Curia anni septimi" di Paolo II. In: Mélanges Eugène Tisserant IV, Città del Vaticano 1964 (Studi e testi 234), S. 301-345

Armando Petrucci: L'origine dei brevi pontifici e gli antichi eruditi, Archivio della Socità Romana di Storia Patria 89 n.s. 32(1966)79-85

Lajos Pásztor: La Segreteria di Stato di Pio IX durante il triennio 1848 - 1850, Annali della fondazione italiana per la storia amministrativa 3(1966)308-365

Rotraut Schnitzer: Über neue Forschungen zur Geschichte des päpstlichen Staatssekretariats, Römische Quartalschrift 62(1967)102-111

G. Franceschini: Quattordici brevi di Pio secondo a Federico da Montrafeltre. In: Enea Silvio Piccolomini. Atti ..., Siena 1968, S. 133-175

Matteo Sciambra/Giuseppe Valentini/Ignazio Parrino: Il "Liber Brevium" di Callisto III, Palermo 1968

Walter Deeters: Ein Breve des Papstes Nikolaus V. an den oströmischen Kaiser von 1453, QFIAB 48(1968)365-368

Andreas Kraus: Der Kardinalnepote Francesco Barberini und das Staatssekretariat, Römische Quartalschrift 64(1969)191ff.

Frank-Rutger Hausmann: Ein Sammelband über Papst Pius II., QFIAB 50(1970)462-474

Alfred J. Fairbank: Arrighi and Papal Briefs, The Book Collector 19(1970)328-332

M. Millán Boix: La venta de un anillo del papa Luna, Bol. de la Soc. Castell. 46(1970)2, 243-252

J. Zunzunegui Aramburu: Bulas y cartas secretas de Inocencio VI (1352 - 1362), Rom 1970

Helmut Jaschke: "Das persönliche Regiment" Clemens VIII. - Zur Geschichte des päpstlichen Staatssekretariats, Römische Quartalschrift 65(1970)133ff.

Lajos Pásztor: L'Archivio della Segreteria di Stato tra il 1833 e il 1847, AnnSSArch 10(1970)104-148

Frank-Rutger Hausmann: Armarium 39, Tomus 10 des Archivio Segreto Vaticano, QFIAB 50(1971)112-180

Germano Gualdo: I brevi "sub plumbo", AnnSSArch 11(1971)82-121

Karl August Fink: L'origine dei brevi apostolici, AnnSSArch 11(1971)75-81

Lajos Pásztor: La classificazione delle carte della Segreteria di Stato tra il 1833 e il 1847. In: Misc. in mem. di Giorgio Cencetti, Turin 1973, S. 639ff.

Dieter Brosius: Breven und Briefe Papst Pius' II., Römische Quartalschrift 70(1975)180-224

J. Gelmi: La Segreteria di Stato sotto Benedetto XIV (1740 - 1758), Trento 1975

Thomas Frenz: Die "computi" in der Serie der Brevia Lateranensia im Vatikanischen Archiv, QFIAB 55/56(1976)251-275

Lajos Pásztor: La Segreteria di Stato di Gregorio XVI, 1833 - 1846, Archivum Historiae Pontificiae 15(1977)295ff.

Thomas Frenz: Die verlorenen Brevenregister 1421 - 1527, QFIAB 57(1977)354-365

Thomas Frenz: Armarium XXXIX vol. 11 im Vatikanischen Archiv - ein Formelbuch für Breven aus der Zeit Julius' II. In: Erwin Gatz (Hg.), Römische Kurie. Kirchliche Finanzen. Vatikanisches Archiv. Studien zu Ehren von Hermann Hoberg I, Rom 1979 (Miscellanea Historiae Pontificiae 45), S. 197-213

Pierre Gasnault: Trois lettres secrètes sur papier de Clément VII (Robert de Genève) et une supplique originale signée par ce pape. In: Palaeographica, diplomatica et archivistica. Studi in onore di Giulio Battelli II, Rom 1979 (Storia e letteratura 140), S. 337-351

Rita Cosma: Due nuovi registri di brevi di Sisto IV, Archivio della Società Romana di Storia Patria 103(1980)305-312

J. Gelmi: Die Minutanten im Staatssekretariat Benedikts XIV. (1740 - 1758). In: Manfred Weitlauf/Karl Hausberger (Hgg.), Papsttum und Kirchenreform. Historische Beiträge. Festschrift für Georg Schwaiger zum 65. Geburtstag, St. Ottilien 1990, S. 537-561

Giuseppina Roselli: Il frammento di un registro perduto di brevi del papa Innocenzo VIII (gennaio - marzo 1489), Archivio storico italiano 149(1991)93-105

Nanni/Mrkonjic== L. Nanni/T. Mrkonji´c: Epistolae ad Principes: I. Leo X - Pius IV. (1513 - 1565), II. S. Pius V. - Gregorius XIII. (1566 - 1585), Città del Vaticano 1992/4 (Collectanea Archivi Vaticani 28, 29)

Thomas Frenz: Zur Herkunft des päpstlichen Breve. Beobachtungen zur reduzierten Urkundenform mit "en vedette" gesetzter Intitulatio im späten Mittelalter, Estudis Castellonencs 6(1994/5)571-576

Andreas Kraus: Das päpstliche Staatssekretariat unter Urban VIII.: Verzeichnis der Minutanten und ihrer Minuten, Archivum Historiae Pontificiae 33(1995)117-167

P. Blet: Brefs. In: Dictionnaire de l'Ancien Régime. Royaume de France XVIe - XVIIIe siècle, Paris 1996, S. 172-174